Qarz oluvchilarning kredit tavakkalchiliklarini baholashda qo‘shimcha ko‘rsatkich hisobga olinadi.

1-iyuldan Markaziy bank fuqarolarga ipoteka va avtokreditlar berish talablarini kuchaytirmoqda. Regulyator raisi Mamarizo Nurmuratovning tegishli qarori 28-fevral kuni Lex.uz portalida e’lon qilindi.

Regulyator Markaziy bankning 2015-yilda qabul qilingan “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risida»gi nizomiga o‘zgartishlar kiritmoqda. Bunda barcha balans aktivlariga hujjatda ko‘rsatilgan tavakkalchilik darajasi belgilangan bo‘lib, banklar kapitalning ma’lum miqdori hisobidan qo‘llab-quvvatlaydi.

1-apreldan o‘zini o‘zi band qilgan yoki kichik tadbirkorlik subyektlariga beriladigan kreditlarga 75%lik kredit tavakkalchiligi belgilanadi. Bundan oilaviy tadbirkorlik dasturlari doirasida ajratiladigan kreditlar mustasno. Bundan tashqari, 1-iyuldan qarz yuki 60%dan past bo‘lgan jismoniy shaxslarga 100% kredit tavakkalchiligi belgilanadi. Agar ko‘rsatkich belgilangan chegaradan oshsa, xatar darajasi mos ravishda 150%gacha oshadi.

O‘zgarishlar ipoteka kreditlari, avtomobil sotib olish, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish va ta’lim dasturlari asosida ajratiladigan kreditlarga ta’sir qilmaydi.

Kredit/garov nisbati kredit summasining garov qiymatiga nisbati bilan hisoblanadi. Masalan, kvartiraning narxi $1000ni tashkil etaadi. Dastlabki to‘lov — $200. Bunda, qarz oluvchi $800 miqdorida ipoteka kreditini olishi kerak va koeffitsient 80%ni tashkil etadi.

Qarz yuki ko‘rsatkichi barcha kreditlar va qarzlar, shu jumladan yangi kredit bo‘yicha o‘rtacha oylik to‘lovlar miqdorini qarz oluvchining o‘rtacha oylik daromadiga bog‘lash orqali hisoblanadi. Kredit/garov nisbati va qarz yuki ko‘rsatkichi qanchalik yuqori bo‘lsa, kredit xatari ham shu darajada yuqori bo‘ladi. Regulyator avtomobil kreditlari uchun kredit/garov nisbatini 75%gacha cheklaydi.

Avtomobil kreditlarida eng past xatar darajasi qarz yuki 60%dan past bo‘lgan va kredit/garov nisbati 75%dan kam bo‘lgan qarz oluvchilarga beriladi. Ikki qiymat qanchalik yuqori bo‘lsa, kredit xatari shunchalik katta bo‘ladi.

Agar kredit/garov nisbati 50%dan oshmasa va qarz yuki ko‘rsatkichi 60% bo‘lsa, u holda kreditorga 35% qarz yuki ko‘rsatkichi belgilanadi. Ikkala komponentning ortishi bilan qarz oluvchilarning kredit xatari oshadi.

1-iyuldan banklar va mikromoliya tashkilotlari kreditorlarning tavakkalchilik darajasini yangicha usulda baholaydi. Biroq, Markaziy bank bu talablar kuchga kirganidan keyin aholiga kredit berish sur’ati pasayishini kutmayapdi. “Kreditlashni to‘xtatib turish haqida gapirganda ehtiyot bo‘lishimiz kerak. Sababi mavjud [kredit] resurslari biror joyga yo‘naltirilishi kerak. Kredit berish birdaniga to‘xtamaydi. [Kreditlash] yo‘nalishlari o‘zgarishi yoki qarz oluvchilarga qo‘yiladigan talablar kuchayishi mumkin. Biz bank kreditni qaytarib bera olmaydigan qarz oluvchilarga kredit bermasligini ta’minlashga intilamiz. Biroq, kreditlash to‘g‘ridan-to‘g‘ri [yangi talablar sabab] kamayadi, deb aytish qiyin”, — deya izohladi Markaziy bankning Kredit tashkilotlari faoliyatini tartibga solish metodologiyasi boshqarmasi boshlig‘i Sanjar Nosirov.

Kreditlashdagi boshqa o‘zgarishlar

Markaziy bank aholiga iste’mol kreditlarini ajratish talablarini kuchaytiradi. Hozirda qarz yuki talabi faqat mikrokreditlarga nisbatan qo‘llanilib, 50%ni tashkil etadi. Joriy yilning 1-iyulidan kredit (mikroqarz) ajratishda qarz yuki 60%ni tashkil etib, 2025-yildan 50%ga tushiriladi.

O‘rtacha oylik daromad so‘nggi 6 oydagi ko‘rsatkichlarni hisobga oladi:

• ish haqi;
• pensiya to‘lovlari va jamg‘arma hisobvarag‘iga badallar;
• bank hisobvarag‘iga olingan daromadlar;
• to‘langan soliqlar;
• foizlar, dividendlar va ijara to‘lovlari.

Shuningdek, agar kreditni to‘lash muddati 36 oydan oshsa, o‘rtacha oylik to‘lovlar miqdori hisob-kitobida kredit (mikroqarz) bo‘yicha barcha to‘lovlar xuddi shu davr uchun hisoblanadi. Ipoteka kreditlarini berishda Markaziy bank kredit muddatini dastlab e’lon qilingan 120 oy emas, balki 180 oy (15 yil) qilib belgiladi.

Shu bilan birga, yangi talablar banklar kredit portfelining 85%iga ta’sir qiladi. Kredit tashkilotlari kredit to‘lovlari qarz oluvchining o‘rtacha oylik daromadining yarmidan oshmasligi to‘g‘risidagi talabga rioya qilmasdan, qolgan 15% hajmni o‘z xohishiga ko‘ra tasarruf etishlari mumkin.

Avvalroq aholiga ajratiladigan mikroqarzlar miqdori 50 mln so‘mdan 100 mln so‘mga oshirilgani haqida xabar berilgandi.

Yil yakunigacha shaffoflik va korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha Texnik tartibga solish axborot tizimi ishga tushiriladi.

27-fevral kuni texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi davlat boshqaruvini takomillashtirishga qaratilgan prezident farmoni qabul qilindi.

Unga ko‘ra, O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi Vazirlar Mahkamasi bo‘ysunuviga o‘tkazildi. Agentlik direktori etib energetika vaziri o‘rinbosari Akmal Ro‘ziqulovich Jumanazarov tayinlandi.

Texnik jihatdan tartibga solish sohasini raqamlashtirish orqali samaradorlik va natijadorlikka erishish, tadbirkorlarga ko‘rsatiladigan davlat xizmatlari turlarini kengaytirish, shaffof va korrupsiyadan xoli samarali tizimni joriy etish agentlik faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri etib belgilandi. Joriy yilning 1-oktabridan ishlab chiqarilgan va chetdan olib kiriladigan xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan mahsulotlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi joriy etiladi.

Bunda, mamlakat hududiga olib kirilayotgan mahsulotlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risida guvohnoma bojxona hududiga kelishidan avval “Yagona darcha” bojxona axborot tizimiga va Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimiga import qiluvchi tomonidan joylashtirilishi shart.

1-sentabrdan Inspeksiyaning davlat inspektorlariga nazorat tadbirlarini tadbirkorlar huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakil bilan oldindan kelishmasdan amalga oshirish vakolati taqdim etiladi.

Xususan, o‘tkazilgan tekshiruv haqida Tekshiruvlarni elektron ro‘yxatga olish yagona tizimida ro‘yxatdan o‘tkazish orqali tekshiruv boshlangan paytdan boshlab 24 soat ichida vakilni majburiy ravishda xabardor qilgan holda amalga oshiriladi. Shuningdek, prezidentning 28-fevraldagi qarori bilan shaffoflik va korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha 2025-yilgacha “Texnik tartibga solish” axborot tizimi ishga tushiriladi.

1-oktabrdan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun quyidagilar amalga oshiriladi:

• mahsulotni muomaladan chiqarish yoki mahsulotning kamida 60%ini chaqirib olish to‘g‘risidagi ko‘rsatmalarni bajarmaganlik uchun yuridik shaxslarga realizatsiya qilingan mahsulot qiymatining 100%i miqdorida moliyaviy jarima qo‘llash;
• talabga javob bermaydigan mahsulotlarni ishlab chiqarish va realizatsiya qilish holatlari tasdiqlanganda rasmiylashtirilgan muvofiqlik sertifikatini to‘xtatib turish;
• mahsulotning majburiy ko‘rsatkichlarga muvofiqligi baholanmasa, mazkur organning sertifikatlash faoliyatini to‘xtatib turish.

Avvalroq, prezident huzuridagi majlisda 1,2 mingta korxonalarda xalqaro sifat tizimlarini joriy etish muhimligi ta’kidlangandi.

Prezident tomonidan imzolangan qonun bilan Bojxona kodeksiga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.

O‘zgartirish va qo‘shimchalarga ko‘ra, tovarlarni olib kirishda bojxona qiymatini aniqlashga doir normalar xalqaro standartlarga muvofiqlashtirildi, tovarlarni eksport, reimport va reeksport bojxona rejimlariga joylashtirish tartib-taomillari soddalashtirildi.

Bundan oldin kodeksda vakolatli iqtisodiy operatorlarning (insofli tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqini taqdim etish) huquqiy maqomi belgilangandi.

Kodeksga tranzit deklaratsiyasi tushunchasi kiritildi. Unga ko‘ra, tranzit deklaratsiyasi tovarlar va (yoki) transportlar haqidagi ma’lumotlar ko‘rsatilgan holda bojxona organiga taqdim etiladigan hamda bojxona hududiga olib kiriladigan va O‘zbekiston hududi orqali tranzit olib o‘tiladigan tovarlarini jo‘natuvchi bojxona organidan tovar kelib tushadigan bojxona organigacha nazorat qilish uchun foydalaniladigan hujjatdir.

O‘zbekiston qonunchiligida 1-martdan boshlab bir qator o‘zgarishlar joriy etiladi.

Oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qiluvchilarni moliyalashtirish

Oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qiluvchilarga eksportdan oldingi va eksport savdo operatsiyalarini moliyalashtirish uchun 2 yilgacha muddatga moliyaviy resurslar ajratiladi:

• 100 ming dollargacha – eksport hajmi 100 ming dollardan 1 million dollargacha;
  • 1 million dollargacha – eksport hajmi 1 million dollardan 2 million dollargacha;
  • 2 million dollargacha – eksport hajmi 2 million dollardan 4 million dollargacha;
  • 3 million dollargacha – eksport hajmi 4 million dollardan ortiq.

Qishloq xo‘jaligi yerlarini ijaraga berish tartibini o‘zgartirish

Qishloq xo‘jaligi yerlarini ijaraga berishda ochiq elektron tanlov o‘rniga elektron onlayn auksionlar joriy etilmoqda.

Shuningdek, ilgari ochiq elektron tanlovga qo‘yilgan va g‘olibi aniqlanmagan qishloq xo‘jaligi yer uchastkalarini onlayn elektron auksionlar uchun avtomatik tarzda ro‘yxatga olish ko‘zda tutilgan.

Ayrim tovarlar uchun bojxona to‘lovlaridan ozod qilish

2026-yil 1-martga qadar respublikada ishlab chiqarilmaydigan, tasdiqlangan ro‘yxatlar bo‘yicha tadbirkorlik subyektlari tomonidan olib kirilayotgan analoglari bo‘lgan bir qator tovarlar bojxona to‘lovlarini to‘lashdan ozod etildi.

Quyosh panellarini import qilish uchun yangi talablar

Texnik hujjatlarida yoki yorlig‘ida elementlarning sifat ko‘rsatkichlarini belgilaydigan tegishli “A”, “B”, “C” va “D” sinflari to‘g‘risidagi maʼlumotlar mavjud bo‘lmagan quyosh panellarini import qilish taqiqlanadi.

Ruxsat berish tartib-taomillarini soddalashtirish

O‘zbekistonda 16 ta litsenziya va ruxsatnoma bekor qilinadi. Yuridik shaxslar litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari sohasidagi huquqbuzarliklar uchun jarimani 15 kun ichida ixtiyoriy ravishda to‘lagan taqdirda, jarima summasining 50 foizi miqdorida, 30 kun ichida to‘langan taqdirda esa — 30 foiz miqdorida.

2025-yil 1-yanvargacha eksperiment tariqasida rentgen apparatlarini ishga tushirish va veterinariya-laboratoriya va diagnostika ishlarini olib borishga o‘tish va moslashish davrini belgilovchi “Litsenziyasiz tadbirkorlik” rejimi joriy etilmoqda.

Farmatsevtika mahsulotlarini davlat xaridlarini amalga oshirish

Davlat buyurtmachisi davlat xaridlarini amalga oshirishda bir lotga faqat bitta turdagi farmatsevtika mahsulotini (xalqaro nodavlat nom ostidagi dori vositalari va tibbiyot buyumlarini) kiritishi mumkin.

Ijtimoiy ishchi yordamchilarining ish tartibi

Yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarga haftaning barcha kunlarida soatbay xizmat ko‘rsatish maqsadida ijtimoiy ishchi yordamchilarining moslashuvchan ish tartibi joriy etilmoqda.

Yordamchilar faoliyati har oyda bir marta yolg‘iz keksalar tomonidan shaxsan, mahalladagi ijtimoiy soha xodimlari va maxsus dastur asosida baholanadi. Baholash natijalariga ko‘ra, “Inson” ijtimoiy xizmat ko‘rsatish markazlari ijtimoiy ishchi yordamchilarini rag‘batlantiradi.

Shaharsozlik sohasida litsenziyalash talablarini o‘zgartirish

Sanoat alpinizm usullaridan foydalangan holda baland tog‘larda taʼmirlash, qurilish-montaj ishlarini bajarish uchun litsenziyalarni respublika hududida doimiy muassasasi bo‘lgan norezident yuridik shaxslar ham olishlari mumkin.

Obodonlashtirish uchun yangi talablar

Balandligi 12 metrdan ortiq va (yoki) umumiy maydoni 500 kvadrat metrdan ortiq qurilayotgan yangi bino va inshootlar, agar ularga tutash yerlarning kamida 25 foizi hududlarni obodonlashtirish uchun ajratilmagan va ularda obodonlashtirish tadbirlari o‘tkazilmagan bo‘lsa, davlat qabul komissiyasi tomonidan qabul qilinmaydi.

Atrof-muhitga taʼsir ko‘rsatishning I va II toifalariga kiruvchi sanoat korxonalarining loyiha hujjatlariga muvofiq berilgan davlat ekologik ekspertizasi xulosasida o‘zlari va unga tutash hududlarda “yashil belbog‘lar” yaratish hamda obodonlashtirish tadbirlarini amalga oshirish bo‘yicha majburiy talab kiritiladi.

Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi tomonidan biznesni qo‘llab-quvvatlash

Kompaniya kichik va o‘rta biznesning ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish loyihalarini qo‘llab-quvvatlash choralarini ko‘radi.

Sportchilar uchun ID karta

Sport bo‘yicha O‘zbekistonning rasmiy musobaqalari, chempionatlari va kuboklarida ishtirok etish uchun sportchilarning shaxsini tasdiqlovchi guvohnoma (ID)dan foydalangan holda tegishliligi va malakasini aniqlash tartibi joriy etilmoqda.

Poytaxtda tig‘iz vaqtlarda yuk mashinalari harakati taqiqlanadi

Toshkent shahrida yuk tashish uchun mo‘ljallangan, N2, N3 va O4 toifalariga kiruvchi, ruxsat etilgan maksimal og‘irligi 10 tonnadan ortiq bo‘lgan yuk tashish uchun mo‘ljallangan transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

Chang bo‘roni va havo ifloslanishi haqida jamoatchilik ogohlantirishlarini joriy qilish

O‘zbekiston hududlarida chang bo‘roni sodir bo‘lganligi haqida aholini xabardor qilish amaliyoti joriy etilmoqda. Atmosfera havosidagi mayda dispers zarrachalar miqdori belgilangan meʼyordan ortiq bo‘lishi holatlari aniqlanganligi to‘g‘risida O‘zbekiston fuqarolari ham ogohlantiriladi.

O‘zbekistonliklar mart oyida necha kun dam olishi ma’lum bo‘ldi

Navro‘z bayramida o‘zbekistonliklar ketma-ket 4 kun, 8 mart kuni esa besh kunlik ish haftasi ishchilari 3 kun dam oladi.

Yakshanba kunlarini hisobga olgan holda haftasiga 5 kun ishlaydigan O‘zbekiston fuqarolari 13 kun dam oladi.

2024 yilda rasmiy sanalarni nishonlash davrida qo‘shimcha ishlanmaydigan kunlarni belgilash va dam olish kunlarini ko‘chirish to‘g‘risidagi prezident farmoniga muvofiq, ish haftasining turidan qat’i nazar, barcha xodimlar uchun 22 mart, juma kuni va olti kunlik ish haftasida ishlaydigan xodimlar uchun 23 mart, shanba — qo‘shimcha dam olish kunlari etib belgilangan.

8 mart, juma, keyin 9 va 10 mart shanba va yakshanba kunlari dam olish kuni. 21 mart payshanba – Navro‘z bayrami. Shu munosabat bilan o‘zbekistonliklar ketma-ket to‘rt kun dam oladi: 21, 22, 23 va 24 mart.