So‘nggi yillarda “Yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili” davlat dasturi, “Yoshlar daftari” va “Yoshlar dasturlari”ning amalga oshirilishi natijasida 596 ming nafar yoshlar bandligi taʼminlandi hamda 25,7 ming nafar imkoniyati cheklangan va tibbiy yordamga muhtoj yoshlar doimiy nazoratga olindi.

“Yoshlar daftari” jamg‘armalarida mahalliy byudjetning orttirilgan qismining 15 foizi va ijro hujjatlariga oid undiruvlar hisobidan 382,8 mlrd so‘m mablag‘ shakllantirildi. Ushbu mablag‘lar hisobidan 140 mingga yaqin yoshga ijtimoiy-moddiy yordam ko‘rsatildi.

Yoshlarning tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish, yangi g‘oyalar asosida ishlab chiqilgan innovatsion, startap va biznes loyihalarini moliyalashtirish maqsadida 3,3 trln miqdoridagi mablag‘larni yo‘naltirish orqali 132 ming nafar yoshlarga imtiyozli kreditlar ajratildi.

Bir necha kun avval O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahallalarda yoshlarbilan ishlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori imzolandi

1. Unga ko‘ra Respublikamizdagi jami 9 309 ta mahallada yoshlar yetakchisi lavozimi joriy etildi.

2. Yoshlar ishlari agentligi, uning hududiy boshqarmalari va bo‘limlari tuzilmalarida mahalla va taʼlim muassasalarida yoshlar bilan ishlash bo‘linmalari tashkil etildi.

3. Quyidagilar mahalladagi yoshlar yetakchisining asosiy vazifalari etib belgilandi:

– “Yoshlar balansi”ni shakllantirish, yoshlar to‘g‘risidagi zarur maʼlumotlarni “Yoshlar daftari” va “Yoshlar portali” elektron platformalariga kiritib borish, ular bilan samarali ish tashkil qilish;

– mahallalarda yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, milliy xalq o‘yinlari va sport turlarini yoshlar orasida ommalashtirish, Besh muhim tashabbus loyihalari, yoshlar festivallari va boshqa madaniy-maʼrifiy tadbirlarni amalga oshirish;

– yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish, iqtidori, isteʼdodi va tashabbuslarini rag‘batlantirish hamda hayotda o‘z o‘rnini topishlariga ko‘maklashish;

– yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash hamda ularning intellektual jihatdan kamol topishini va maʼnaviy rivojlanishini taʼminlash;

– huquqbuzarlik sodir etishga moyilligi bo‘lgan yoshlar bilan

tizimli ishlash, jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan, ixtisoslashtirilgan o‘quv-tarbiya muassasalaridan qaytib kelgan yoshlarning ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilinishi va moslashuviga ko‘maklashish.

4. Yetakchilar o‘ziga biriktirilgan mahallalarda faoliyatini quyidagi asosiy yo‘nalishlarda amalga oshiradi

– madaniyat va sanʼatni targ‘ib qilish borasida

– sog‘lom turmush tarzi va sportni ommalashtirish borasida

– axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishni tashkil qilish borasida

– maʼnaviyat va kitobxonlikni targ‘ib qilish borasida

– vatanparvarlik ruhida tarbiyalash va huquqiy savodxonlikni oshirish borasida

– tadbirkorlik g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlash borasida

5. Yetakchi lavozimiga nomzodlar tumanlar (shaharlar) hokimlari boshchiligidagi tanlov komissiyalarini shakllantirish orqali ochiq tanlovlar asosida ishga qabul qilinadi;

So‘nggi yillarda “Yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili” davlat dasturi, “Yoshlar daftari” va “Yoshlar dasturlari”ning amalga oshirilishi natijasida 596 ming nafar yoshlar bandligi taʼminlandi hamda 25,7 ming nafar imkoniyati cheklangan va tibbiy yordamga muhtoj yoshlar doimiy nazoratga olindi.

“Yoshlar daftari” jamg‘armalarida mahalliy byudjetning orttirilgan qismining 15 foizi va ijro hujjatlariga oid undiruvlar hisobidan 382,8 mlrd so‘m mablag‘ shakllantirildi. Ushbu mablag‘lar hisobidan 140 mingga yaqin yoshga ijtimoiy-moddiy yordam ko‘rsatildi.

Yoshlarning tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish, yangi g‘oyalar asosida ishlab chiqilgan innovatsion, startap va biznes loyihalarini moliyalashtirish maqsadida 3,3 trln miqdoridagi mablag‘larni yo‘naltirish orqali 132 ming nafar yoshlarga imtiyozli kreditlar ajratildi.

Yetakchi lavozimiga yoshlar bilan ishlash tajribasiga ega, yoshlarni ergashtira oladigan, shaxsiy fazilatlari bilan namuna ko‘rsatgan, fidoyi, sadoqatli va vatanparvar nomzodlar tayinlanadi.

1. Yetakchining oylik ish haqi miqdori u biriktirilgan mahalladagi xonadonlar soniga mutanosib ravishda quyidagicha belgilandi:

– xonadonlar soni 500 tagacha bo‘lgan mahallada – mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 5 baravari miqdorida;

– xonadonlar soni 501 tadan 1 000 tagacha bo‘lgan mahallada – mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 5,5 baravari miqdorida;

– xonadonlar soni 1 000 tadan ortiq bo‘lgan mahallada – mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 6 baravari miqdorida.

2. Ish faoliyati natijalariga ko‘ra Yetakchilarni Milliy kadrlar zaxirasiga kiritiladi;

3. Yetakchi sifatida ishga qabul qilingan shaxslarning harbiy va maxsus unvonlari saqlab qolinadi, Yetakchi sifatidagi ish staji navbatdagi harbiy va maxsus unvonlar olishda hisobga olinadi, shuningdek, ularga oldingi ish joyiga qaytganida qonunchilikda belgilangan barcha imtiyozlar tatbiq etiladi;

4. Har bir Yetakchining ish faoliyati to‘liq raqamlashtiriladi hamda quyidagi yo‘nalishlarni nazarda tutuvchi elektron reyting tizimi (KPI) joriy etiladi:

Mahalladagi Yoshlar yetakchisini saralash natijalari to‘g‘risida

Respublika bo‘yicha 9 309 ta mahallada Yoshlar yetakchilari lavozimiga nomzodlar uchun “vacancy.argos.uz” portalida tanlov eʼlon qilindi. Tanlovda lavozimiga jami 42 538 nafar nomzodlar onlayn hujjat topshirdi (bir o‘ringa 4,6 nafar).

Respublika ishchi guruhi tomonidan nomzodlar bilan suhbat o‘tkazilib, 9 309 ta (100 foiz) mahallalar uchun nomzodlar tanlab olindi.

         Qaror bilan, Prezident huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi, Davlat boshqaruvi akademiyasi va Yoshlar ishlari agentligi hamkorligida Yetakchilar uchun yangi joriy etilayotgan tizimning tub mohiyati va samarali faoliyat ko‘rsatishini taʼminlash bo‘yicha joriy yilning 25-28 yanvar kunlari masofaviy tartibda tashkil etilgan o‘quv-seminarda 9294 nafar Yoshlar yetakchilari ishtirok etdi.

         O‘quv davomida yoshlar bilan ishlashning yangicha boshqaruv mexanizmlarini joriy etish maqsadida ishtirokchilar metodik jihatdan taʼminlandi, yoshlar yetakchilarining tashkiliy-huquqiy bilimlari oshirildi, ularda yoshlar muammolarini bevosita mahallalarda hal etish ko‘nikmalari shakllantirildi.

Yuqorida qayd etilgan har bitta vazifani yoshlar manfaatidan kelib chiqib, mutasaddi vazirlik va idoralar, hokimliklar, sektor rahbarlari bilan hamkorlikda tizimli va sifatli amalga oshirilishi taʼminlanadi.

“Yangi O‘zbekiston” gazetasining 2022-yil 27-yanvar sonida O‘zbekiston yoshlar ittifoqi raisining birinchi o‘rinbosari, “Yoshlar — kelajagimiz” jamg‘armasi ijrochi direktori Xayrulla Sattorovning «Mahalladagi yoshlar yetakchisi hududlardagi o‘g‘il-qizlarning muammosini hal etishda ko‘prik vazifasini o‘taydi» nomli maqolasi e’lon qilindi.

Har bir davlatning barqaror taraqqiyotini ta’minlashda asosiy poydevor yoshlar va ularning intellektual salohiyati hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan, mamlakatimiz aholisining katta qismi zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega yoshlardan iborat ekanini inobatga olgan holda, mazkur qatlamning ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa sohalardagi manfaatini himoya qilish hamda kuzatilayotgan dolzarb masalalarning nazariy va amaliy jihatdan yechimini topish kun tartibidagi muhim vazifadir.

Yosh avlod kelajagi esa hamisha O‘zbekiston siyosatining markazida bo‘lgan. Bugun ham yurtimizda yuzaga kelgan muammolarni bartaraf etish, yoshlarning kamoloti va tarbiyasiga ijobiy ta’sir qiluvchi shart-sharoit yaratish uchun barcha sohada keng ko‘lamli islohotlar jadallik bilan olib borilmoqda.

O‘zbekiston — haqiqiy ma’noda yoshlar mamlakati. Bu yurtda ulg‘ayayotgan yigit-qizlarning orzulari va o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlari bisyor. Davlatimiz rahbarining tashabbusi va qo‘llab-quvvatlovi esa ularga bu maqsadlarni amalga oshirishda ko‘mak beradi. Prezidentimizning “Biz o‘z oldimizga mamlakatimizda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etishdek ulug‘ maqsadni qo‘ygan ekanmiz, buning uchun yangi Xorazmiylar, Beruniylar, Ibn Sinolar, Ulug‘beklar, Navoiy va Boburlarni tarbiyalab beradigan muhit va sharoitlarni yaratishimiz kerak. Bunda, avvalo, ta’lim va tarbiyani rivojlantirish, sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish, ilm-fan va innovasiyalarni taraqqiy ettirish milliy g‘oyamizning asosiy ustunlari bo‘lib xizmat qilishi lozim”, degan so‘zlari yoshlar uchun katta marralar sari yo‘l ochdi. O‘tgan davrda yoshlarni har tomonlama qo‘llabquvvatlash maqsadida qator huquqiy-me’yoriy hujjatlar ishlab chiqildi. Ular asosida yoshlarning intilish va iqtidorini qo‘llab-quvvatlash, rag‘batlantirishga oid rahbar kadrlarning boshqaruv salohiyatini yuksaltirish bo‘yicha mustahkam tizim yaratildi. Ushbu sa’y-harakatlar davomi sifatida Prezidentimizning “Mahallalarda yoshlar bilan ishlash tizimini tubdan takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi qarori e’lon qilindi.

Qarorga muvofiq, har bir shaharcha, qishloq, ovulda, shuningdek, shahar va shaharchalar, qishloqlar hamda ovullardagi har bir mahallada yoshlar yetakchisi lavozimi joriy etilishi belgilandi.

Yoshlar to‘g‘risidagi zarur ma’lumotlarni “Yoshlar daftari” va “Yoshlar portali” elektron platformalariga kiritib borish, ular bilan samarali ishlash, yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ijtimoiy faolligini oshirish, iqtidori, iste’dodi va tashabbusini rag‘batlantirish hamda hayotda o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashish yetakchilarning asosiy vazifasi sifatida qayd etildi. Navqiron avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularning intellektual jihatdan kamol topishi va ma’naviy rivojlanishini ta’minlash, huquqbuzarlik sodir etishga moyilligi bo‘lgan yoshlar bilan tizimli ishlash vazifasi yuklatildi.

Shuningdek, yetakchilarning o‘ziga biriktirilgan mahallalarda maqom, baxshichilik va estrada bo‘yicha tanlovlar, “Kamalak yulduzlari” bolalar ijodiyoti festivali, salomatlik uchun 5 000 qadam yurish marafoni hamda “Yosh ekolog” aksiyasini o‘tkazishi, shu bilan birga, mini futbol, voleybol, basketbol, stol tennisi, velosport, yugurish, shaxmat, shashka, badminton, kamondan otish bo‘yicha musobaqalarini tashkil etishi zarurligi ta’kidlandi.

Lavozimga nomzodlar esa tumanlar (shaharlar) hokimlari boshchiligidagi tanlov komissiyalarini shakllantirish orqali ochiq tanlov asosida ishga qabul qilinishi, yetakchi lavozimiga ishga qabul qilingan shaxslarning harbiy va maxsus unvonlari saqlab qolinishi qayd etildi.

YUNISEF, Yoshlar ittifoqi hamda “Yuksalish” umummilliy harakati tomonidan o‘tkazilgan va “O‘zbekiston yoshlari: muammo va istiqbollar” deb nomlangan yirik tadqiqot natijalari asosida tayyorlangan hisobotda O‘zbekiston 15-20 yildan so‘ng noyob demografik dividendni qo‘lga kiritishi ta’kidlab o‘tilgan.

2048-yilga borib mamlakatda mehnatga layoqatli aholi soni tarixiy yuqori darajaga yetishi kutilmoqda. Tabiiyki, ularning salmoqli qismini yoshlar tashkil qiladi. Hozir davlat oldidagi asosiy vazifa demografik dividendni qo‘ldan boy bermaslik hamda undan maksimal foydalanishdan iborat. Boshqacha aytganda, hukumat inson kapitaliga, ya’ni yoshlarning sifatli ta’lim olishi va intellektual salohiyatini ro‘yobga chiqarishga katta hajmda investisiya kiritishi zarur. Bu kelajakda nafaqat iqtisodiyotni yuksaltirish, balki ijtimoiy vaziyatni barqarorlashtirish — kambag‘allik va salohiyatli kadrlar migrasiyasini qisqartirish, ishsizlikni bartaraf etish, xalqning turmush darajasini oshirish imkonini beradi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, o‘qishni bitirgach, uyda o‘tirib qolayotgan yoshlar orasida ayollar salmog‘i ancha yuqori — 51 foiz. 18 yoshdan keyin mazkur ko‘rsatkich yanada ortib, 74 foizga yetmoqda. Buning sababi qizlar oila yumushlari bilan mashg‘ulligi hamda daromad topish uchun boshqa joyga ko‘chib o‘tish imkoniyati cheklangani bilan izohlanadi. Qishloq yoshlari shaharliklarga qaraganda oliy ta’lim muassasalariga kamroq o‘qishga kiradi. Shu bois, ularda tadbirkorlikka qiziqish yuqori. Mamlakatimizda startap loyihalarga qishloq yoshlari qo‘l urmoqda. Ayollar, asosan, sog‘liqni saqlash, ta’lim va qayta ishlash sanoatida band. Erkaklar orasida nisbatan ommalashgan kasblar quruvchilik va fermerlik hisoblanadi.

Shuni alohida ta’kidlash joizki, yoshlar bilan muloqot faqat idoralarda yoki maktablarda bo‘lmaydi. Muloqotni uzviy ravishda yo‘lga qo‘yish uchun, birinchi navbatda, yoshlar ichiga quchoq ochib kirib borish talab etiladi. Aynan mana shunday sharoitda yoshlar yetakchisiga zarurat seziladi.

Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi ma’lumotlariga qaraganda, 2021-yilning 1-sentabr holatiga ko‘ra, yurtimiz bo‘yicha mahalla fuqarolar yig‘inlari soni 9255 tani tashkil etmoqda. Shundan 41 tasi shaharcha, 81 tasi qishloq, 164 tasi ovul, 8969 tasi mahalla fuqarolar yig‘ini hisoblanadi.

Endi tasavvur qiling, ushbu mahallalarning har birida yetakchilarning bo‘lishi mavjud vaziyatni qanchalik yengillashtiradi? O‘ylashimizcha, ular hukumat va yoshlar orasidagi masofani yanada yaqinlashtiradi, o‘g‘il-qizlar bilan ishlashning yangicha usullarini ishlab chiqqan holda jamiyat rivoji uchun ulkan hissa qo‘shadi.

Yoshlar yetakchisi ta’lim-tarbiya jarayonini samarali tashkil etishda turli muassasalar hamda yoshlar o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlash, ularning turli jarayonlarga moslashuviga ko‘maklashadi. Yigit-qizlarga uslubiy, ijtimoiy va psixologik yordam ko‘rsatgan holda Vatanga muhabbat hissini oshiradi. Shu bilan birga, yoshlarning bo‘sh vaqtini samarali tashkil etish bo‘yicha muntazam tahlil qilib boradi va ish sifatini oshiradi. Shuningdek, ularning ijtimoiy ahvolidan doimiy xabardor bo‘lib turadi.

Yoshlar yetakchisi, o‘z navbatida, davlat bilan tengqurlari o‘rtasidagi vositachiga aylanadi. U yoshlarning manfaati va muammolarini tahlil qiladi. Ularning mavjud qobiliyatidan kelib chiqib, to‘g‘ri maqsad sari yo‘naltiradi. Shuningdek, salohiyatini rivojlantirishning individual yo‘nalishini izlab topadi.

Zero, yoshlar yetakchisi sifatida faoliyat yurituvchi kadrlar yoshlarning ta’limga nisbatan qiziqishini aniqlash va qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan tadbirlarni ishlab chiqadi. Ularning tashabbusini amalga oshirishga yordam beradi. Yoshlarning o‘qishi va ta’limdagi yutuqlarini loyihalashtirish, tahlil qilish va taqdim etishga ko‘maklashadi. Yoshlar bilan ularning yutuq va qiyinchiliklarini, turli joylarda va turli tadbirlarda amalga oshiriladigan faoliyatning qay darajada samaradorligini, sinov harakatlarida samarali ishlashga ta’sirini tahlil qiluvchi tadbirlarni o‘tkazadi.

Xulosa o‘rnida aytish joizki, mamlakatimiz aholisining 60 foizdan ortig‘ini yoshlar tashkil etishini inobatga olsak, yurtimizda olib borilayotgan islohotlar mazmun jihatidan bevosita ularga naqadar daxldor ekanini anglaymiz. Zero, har bir jamiyatning, unda yashaydigan insonlarning taqdiri va kelajagi, albatta, davlatning yetakchi kuchi hisoblanmish yoshlar tarbiyasi bilan chambarchas bog‘liq.

Xayrulla SATTOROV,

O‘zbekiston yoshlar ittifoqi raisining birinchi o‘rinbosari,

“YOSHLAR — KELAJAGIMIZ” jamg‘armasi ijrochi direktori

“Forbes” jurnali milliarder homiylarning yangilangan ro‘yxatini taqdim etdi. Uorren Baffet, Bill Geyts, Jorj Soros, Mark Sukerberg kabi taniqli insonlar ro‘yxatga kiritildi.

Eng saxovatli amerikaliklar ro‘yxatida birinchi o‘rinda —  Uorren Baffet. U 2021-yili 4,1 milliard dollar xayriya qildi. Mablag‘larning bir qismi Bill va Melinda Geyts jamg‘armasiga — qashshoqlikka qarshi kurashish, sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish va COVID-19 ga qarshi vaksinalarni ishlab chiqarish uchun ajratilgan.

Saxovatpesha milliarderlar orasida Makkenzi Skott («Amazon» asoschisi Jeff Bezosning sobiq rafiqasi) ham bor (ikkinchi o‘rin). 2020 yilda 5,8 milliard dollar xayriya qilgan xonim 2021-yilda ham o‘z boyligini boshqa homiylarga qaraganda tezroq taqsimlashi bilan ajralib turdi.

Bezosning o‘zi esa xayriyachilar ro‘yxatida — 16-o‘rinda.

Mashhur Jorj Sorosning kichik liberal san’at kollejiga yarim milliard dollar o‘tkazish haqidagi va’dasi ham yirik xayriyalar ro‘yxatiga qo‘shildi(uchinchi o‘rin).

2021-yil yozida amerikalik milliarder, xayriyachi Jon Arnold xayriya jamg‘armalarini ochko‘zlikda ayblab, ularni «boylikni saqlash vositalari» deb atagandi.

So‘nggi o‘n yil ichida AQSh xayriya jamg‘armalarining umumiy mablag‘lari to‘rt baravarga oshib, 140 milliard dollarga yetdi.

Smartfon, planshet va noutbuklar hayotimizning ajralmas qismiga aylanib ulgurdi. Ular bilan odamlar hayotiga ijtimoiy tarmoqlar tushunchasi ham kirib keldi. Bugungi kun odamlarining ish faoliyati ham, shaxsiy hayotlari ham ijtimoiy tarmoqlar bilan bevosita bogʻliq. Olimlar zamonaviy gadjetlar hamda ijtimoiy tarmoqlarning organizm, ruhiy salomatlikka taʼsirini oʻrganish uchun bir necha bor qiziqarli tadqiqotlar oʻtkazishgan. Ular bilan tanishib chiqishni istaysizmi?

Ijtimoiy tarmoqlar salomatligimizga qanday taʼsir koʻrsatadi?

Ijtimoiy tarmoqlarga haddan tashqari bogʻlanib qolish odamlarning real hayotni unutib qoʻyishlariga sabab boʻlayotgani rost. Texas universiteti olimlaridan iborat guruh tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot xulosalariga koʻra, smartfon va ijtimoiy tarmoqlar odamdagi kognitiv qobiliyatlarga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Diqqatni bir yerga jamlashga xalal beradi, fikrlash imkoniyatini cheklab qoʻyadi. Smartfonga haddan tashqari koʻp chalgʻish oqibatida xayol tarqoqligi yuzaga keladi.

Bolalarni ijtimoiy tarmoqlardan cheklashning foydasi bormi?

2017-yilda Kremniy vodiysida oʻtkazilgan soʻrovnoma natijalariga koʻra, aksariyat ota-onalar farzandlarini gadjetlarsiz voyaga yetkazishni istashadi, buning uchun ularning ijtimoiy tarmoqlarda oʻtkaziladigan vaqtini cheklashga harakat qilishadi.

Oʻz vaqtida Stiv Jobs ham farzandlariga gadjetlardan foydalanish masalasida cheklovlar qoʻygan. “Apple“ning ayni vaqtdagi rahbari Tim Kuk esa 2018-yilda jiyanlariga ijtimoiy tarmoqlarda roʻyxatga oʻtishga ruxsat bermasligini aytib oʻtgandi.

Ruhshunoslar virtual muloqotlar real muloqotlar jarayonini cheklab qoʻyayotgani, yoshlar orasida “baxtsizlik epidemiyasi”ni keltirib chiqargani haqida bong urishmoqda. San-Diyego universiteti olimlari ijtimoiy tarmoqlarda kuniga 5 soatdan koʻp vaqt oʻtkazadigan bolalar internetga 2 soatdan koʻp vaqt sarflamaydigan bolalarga nisbatan oʻzlarini baxtsizroq his qilishlarini aniqlashgan.

Dijital-detoks nima va undan foyda bormi?

Soʻnggi vaqtlarda ijtimoiy tarmoqlardan maʼlum muddatga voz kechib, diqqatni bir yerga jamlash, hech boʻlmaganda dam olish kunlarida ijtimoiy tarmoqlarga kirmaslik usuli ommalashib bormoqda. 2010-yili Merilend universiteti olimlari talabalar oʻrtasida soʻrovnoma oʻtkazishadi. Tajribada ishtirok etgan talabalarning aksariyati ijtimoiy tarmoqlar va smartfondan 1 sutkadan koʻproq vaqt mobaynida cheklab qoʻyilgan holda oʻzlarini yomon his qilishgan. Ularning ayrimlari sevgan odamlari bilan vaqt oʻtkazishdan koʻra smartfon bilan vaqt oʻtkazishni afzalroq koʻrishgan.

Shunga qaramasdan, ruhshunoslar ijtimoiy tarmoqlardan vaqti-vaqti bilan dam olish ruhiy holat uchun foydali ekanligini taʼkidlashgan.

Ijtimoiy tarmoqlarda mazmunli vaqt oʻtkazishning 6 qoidasi

Oʻtkazilgan ijtimoiy soʻrovnomalar natijasiga koʻra, 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan internet foydalanuvchilarining aksariyati ijtimoiy tarmoqlar tufayli oʻzlari uchun muhim boʻlgan ishlarni ham ortga surishga oʻrganib qolishgan. Baʼzan ijtimoiy tarmoqlarda vaqt qanday oʻtib ketganini sezmay qolishimiz rost, bu esa bir necha kun, oy, baʼzan esa yillarning yoʻqotilishiga sabab boʻladi.

Ijtimoiy tarmoqlardan oʻrinli foydalanish va internetda mazmunli vaqt oʻtkazish uchun quyidagi 6 qoidaga har doim amal qiling.

Obuna boʻlgan sahifalaringizni tez-tez koʻzdan kechirib turing.

Bir oyda bir marta obuna boʻlgan sahifalaringiz roʻyxatini tahlil qilib, siz uchun qiziq boʻlmagan sahifalarni oʻchirib tashlang. Ayni vaqtda siz uchun hammasidan ham muhim boʻlib turgan mavzularni esa aniqlashtirib oling. Sizga kimningdir fikrini emas, haqiqatdan ham bebaho maʼlumotlarni bera oladigan kontent taqdim etiluvchi sahifalarni olib qolsangiz bas.

Kontentni bir-biridan ajrating.

Buni bir nechta usul yordamida amalga oshirish mumkin. Misol uchun, ikkita akkaunt ochasiz: biri shaxsiy muloqot va tanishlar uchun, ikkinchisi esa ish nuqtai nazaridan sizga qiziq va foydali boʻlgan maʼlumotlar uchun. Ikkinchi usul– turli ijtimoiy tarmoqlarni har-xil kontentlar uchun ishlatishdir. Misol uchun, Instagramʼda hamkasblaringiz faoliyatini kuzatib borasiz, Youtubeʼdan oʻzingiz uchun foydali videolarni koʻrasiz, Telegramʼdan esa ish uchun foydalanasiz.

Blogerlar emas, ekspertlar sahifasiga koʻproq eʼtibor bering.

Blogerlar oʻzlarini ommaga tanitish, odamlarni hayot tarzlari bilan tanishtirish uchun sahifa ochishadi. Ekspertlar esa odamlarga foyda bera oladigan kontent yaratish bilan shugʻullanishadi. Ular bir maʼlumotni sizga yetkazishdan avval uni chuqur oʻrganishadi, ekspertlar sahifasi maʼlumotni osonroq qabul qilishga yordam beradi. Ammo, bu masalada ham meʼyor tushunchasini unutib qoʻymaslik kerak.

Kontentni guruhlar boʻyicha ajrating.

Instagramʼda kontentni guruhlar boʻyicha ajratish imkoniyati bor. Bu ham ijtimoiy tarmoqlardan imkon qadar koʻproq foyda olishingizga va internetda oʻtkazgan vaqtingiz mazmunli boʻlishiga yordam beradi.

Salbiy mazmundagi izohlar qoldirmang.

Faraz qiling, maʼlum material sizga maʼqul boʻlmadi, siz esa uning ostiga oʻz fikringizni bildirib, izoh qoldirdingiz. Tizim qoldirgan izohingizning mazmuni qanday ekanligini tushuna olmaydi va kontent sizga yoqqan deb qabul qiladi. Natijada aynan mana shu turdagi video hamda postlarni sizga yana ham koʻproq chiqarib beraveradi. Sizga yoqmagan narsaga izoh qoldirishingiz kerak emas.

Oʻzingiz uchun dam olish kunini belgilang.

2-3 haftada bir marta kunni koʻngilochar kontentlar uchun sarflashingiz mumkin, albatta. Bu miyaga dam berish, stressdan xalos boʻlishning ajoyib usulidir. Ammo, boshqa kunlari internetda keragidan koʻp qolib ketmaslik uchun oʻzingizni nazorat qilishingiz kerak. Buning uchun taymerdan foydalanish ham mumkin. Taymer ovozini eshitganingizdan keyin, internetni oʻchirib, sahifadan chiqib ketish uchun oʻzingizda kuch topa oling.