O‘zbekistonda jismoniy shaxslar tomonidan olib kelinadigan bir qator tovarlar uchun normalar bekor qilinishi mumkin. Maishiy texnika, kompyuter va mobil qurilmalar, alkogol va tamaki mahsulotlari, atir, zargarlik buyumlaridan tashqari boshqa tovarlarni olib kelishdagi cheklovlar olib tashlanadi.

Vazirlar Mahkamasining “Jismoniy shaxslar tomonidan O‘zbekistonga tovarlarni olib o‘tish tartibini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qaroriga o‘zgartirish kiritiladi.

Tegishli hujjat loyihasida aytilishicha, Vazirlar Mahkamasi qarori bilan jismoniy shaxslar uchun mamlakatga olib kiriladigan mahsulotlar hajmiga cheklovlar o‘rnatilgan.

Yuqoridagi qaror ilovasi 21-bandiga muvofiq, mamlakatga boshqa turdagi mahsulotlarni 10 kilogrammgacha bo‘lgan hajmda bojxona to‘lovlarisiz olib kirish mumkin.

Prezidentning “Jismoniy shaxslar tomonidan bojxona chegarasi orqali tovarlarni olib o‘tishni yanada tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq, jismoniy shaxslar tomonidan respublikaga avtoyo‘l (piyoda) bojxona chegaralari o‘tish punktlari orqali 300 AQSh dollarigacha bo‘lgan mahsulotlarni bojxona to‘lovlarisiz olib o‘tish mumkin.

Bildirilishicha, hozirda mamlakatga chegara postlari orqali mahsulotlarni bojxona to‘lovlarisiz olib o‘tishda ham miqdoriy, ham qiymat normalari joriy etilgan.

Mahsulotlarni mamlakat hududiga olib kirishda miqdoriy cheklovlar o‘rnatilgani sababli, ularni “yashil yo‘lak” orqali bojxona ko‘rigidan o‘tkazish imkonsiz bo‘lib, barcha jismoniy shaxslar “qizil yo‘lak” orqali bojxona ko‘rigidan o‘tkazilmoqda.

Xorijiy davlatlarda mahsulotlarni chegara postlaridan olib o‘tishda son va miqdoriy cheklovlar o‘rnatilmagan, faqat mahsulotlar umumiy qiymatiga cheklov belgilangan.

Yuqoridagilardan kelib chiqib hamda jahondagi oziq-ovqat mahsulotlari tanqisligi sharoitida aholini ijtimoiy ahamiyatga ega birlamchi mahsulotlar bilan ta’minlash, ichki bozorda oziq-ovqat mahsulotlari narxi oshib ketishi oldini olish, mamlakat fuqarolariga shaxsiy ehtiyojlari uchun mahsulotlarni olib kirishga shart-sharoit yaratish maqsadida, Vazirlar Mahkamasi qarori ilovasidan 20-21 bandlarni chiqarib tashlash taklif etilmoqda.

O‘tgan hafta davomida ya’ni 5 – 11 sentabr kunlari “O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi”ning barcha savdo platformalarida 2 688,9 mlrd so‘mlik tovarlar sotilgan bo‘lib, bu avvalgi haftaga nisbatan 35,6 foizga yuqoridir. Bu haqda kompaniyaning matbuot xizmati ma’lum qildi.

Bunda sotuvlarning

• 80,7 foizi — birja savdolari;
• 0,5 foizi — ko‘rgazma-yarmarka savdolari;
• 18,6 foizi — elektron davlat xaridlari;
• 0,2 foizi — avtoraqamlarning onlayn auksioniga to‘g‘ri keldi.

Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari ishtirokida tuzilgan bitimlarning umumiy hajmi 721,6 mlrd so‘mni tashkil qildi. Davlat xaridlari tizimlarida o‘tkazilgan elektron savdolar natijasida budjet va korporativ buyurtmachilarining qariyb 99,9 mlrd so‘mlik mablag‘lari tejaldi.

Ko‘rib chiqilayotgan davr mobaynida onlayn auksion orqali 1 672 ta avtoraqamlar sotildi, sotilgan davlat raqam belgilarining umumiy summasi 5,7 mlrd so‘mni tashkil qildi.

Raqobatli savdolar natijasida bitimlarning 4,8 foizi birinchi toifadagi avtoraqamlarga, 9,4 foizi ikkinchi, 10,6 foizi uchinchi, 13,3 foizi to‘rtinchi, 19,6 foizi beshinchi va 42,2 foizi oltinchi toifa avtoraqamlarga tegishlidir.

Birja savdolari

Ko‘rib chiqilayotgan davrda ochiq birja savdolari orqali jami 2 169,8 mlrd so‘mlik tovar resurslari sotildi. Sotuvchi korxonalar mahsulotlarni tasdiqlangan jadvallarga rioya qilgan holda birja savdolariga qo‘yishdi, shu jumladan:

Un

5-9 sentabr kunlari o‘tkazilgan savdo natijalariga ko‘ra birjaning un bozori narx bo‘yicha pasayishni namoyon etdi. Hafta davomida birja savdolariga 66 667 tonna un qo‘yildi va uning 27 255 tonnasi ya’ni 41 foiz qismi sotildi. O‘tkazilgan savdolarda har kuni o‘rtacha 1 460 xaridor ishtirok etdi.

Ko‘rib chiqilayotgan davrda 1-navli un bo‘yicha shakllangan kunlik o‘rtacha narxlar mahsulotning bir tonnasi uchun 4 819,4 ming so‘mdan 4 807 ming so‘mgacha pasaydi. Unning o‘rtacha kunlik sotuv hajmi 5 451,0 tonnani tashkil qildi.

O‘tkazilgan birja savdolari natijasida 1-navli un bo‘yicha shakllangan o‘rtacha haftalik narxi mahsulotni bir tonnasi uchun 4 750,7 ming so‘mni tashkil etdi.

Shakar

Birjaning shakar bozorida narxlar pasayishi qayd etildi. Hafta davomida birja savdolariga 12 503 tonna shakar qo‘yildi va uning 11 052 tonnasi ya’ni 88,4 foiz qismi sotildi. O‘tkazilgan savdolarda har kuni o‘rtacha 475 xaridor ishtirok etdi.

Ko‘rib chiqilayotgan davrda shakarning barcha kategoriyasi bo‘yicha shakllangan kunlik o‘rtacha narxlar mahsulotning bir tonnasi uchun 12 366,5 ming so‘mdan 11 946,9 ming so‘mgacha ya’ni 3,4 foizga pasaygan.

O‘tkazilgan birja savdolari natijasida mahalliy shakarning TS-2 — kategoriyasi bo‘yicha shakllangan o‘rtacha haftalik narxi mahsulotni bir tonnasi uchun 12 412,7 ming so‘mni tashkil etdi.

Polietilen

O‘tgan hafta mobaynida birja savdolariga 3 891 tonna polietilen qo‘yildi va uning 3 791 tonnasi ya’ni 97,4 foiz qismi sotildi. Polietilenning o‘rtacha kunlik sotuv hajmlari 758 tonnani tashkil qildi.

Ko‘rib chiqilayotgan davrda polietilenning barcha markalari bo‘yicha shakllangan kunlik o‘rtacha narxlar mahsulotning bir tonnasi uchun 21 272,8 ming so‘mdan 14 778 ming so‘mgacha ya’ni 30,5 foizga pasaydi. O‘tkazilgan savdolarda har kuni o‘rtacha 87 xaridor ishtirok etdi.

Har bir kishi pulni havoga sovurmaslik va keraksiz narsalarni xarid qilmasligi uchun marketing hiylalari haqida bilishi kerak. Quyida sizga supermarket va do‘konlarda pulingizni tejashning oddiy qoidalarini o‘rgatamiz.

Oziq-ovqat aravachalari

Supermarketlarda oziq-ovqat aravalari kattalashganini payqadingizmi? Oldin unday emas edi, ammo savdo menejerlari oddiy bir narsaga e’tibor berishdi: xaridor bo‘sh aravani ko‘rsa, uni kamida yarmigacha mahsulot bilan to‘ldirishga intiladi — aravada juda ko‘p bo‘sh joy bo‘lsa va juda ko‘p foydali narsalar sig‘ishi mumkin. Agar oldindan kerakli xaridlar ro‘yxatini tuzmagan bo‘lsangiz, kiraverishda savat oling, bu sizni keraksiz narsalarni sotib olishdan xalos qiladi.

Ko‘z balandligidagi javonlar

Odatda sotish uchun eng yaxshi joylar ko‘z darajasidagi javonlardir. Barcha supermarketlar tovarlarni joylashtirishning ushbu usulini uzoq vaqtdan beri ishlatib kelmoqda. Markaziy javonlarda do‘konlar eng ko‘p foyda keltiradigan mahsulotlar mavjud. Agar supermarket uchun emas, balki o‘zingiz uchun eng yaxshi mahsulotni topmoqchi bo‘lsangiz, egilib, pastki javonlarni tekshirishingiz kerak bo‘ladi.

Tovarlarni tekshirish hududi

Kassa maydoni har qanday oziq-ovqat do‘konining qaynoq nuqtasidir: barcha xaridorlar, istisnosiz, u orqali o‘tadilar. Ularning ko‘pchiligi sotib olishni rejalashtirmagan mahsulotlarni avtomatik ravishda savatga solishadi. To‘lov zonasi impuls toifalarini sotishni ko‘paytirishda asosiy rollardan birini o‘ynaydi, budjetingizga sezilarli ta’sir qilmaydigan, ammo do‘konga qo‘shimcha daromad keltiradigan arzon tovarlar shu yerda mavjud. Siz hatto o‘ylamasdan shirinlik, saqich, shokolad va bir o‘ram batareya olsangiz ham do‘kon uchun foyda bo‘ladi.

Tiyinli narxlar

Ko‘pchilik narxlar nima uchun 0,99 yoki hatto 0,95 bilan tugaydi, deb hech o‘ylab ko‘rganmisiz? Bu borada ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Ma’lum bo‘lishicha, avvallari iste’molchilar 9 bilan tugaydigan narxni chegirmalar yoki katta takliflar bilan bog‘lashga odatlangan. Bundan tashqari, xaridor nuqtaning chap tomonidagi raqamga ko‘proq e’tibor beradi. Shuning uchun, do‘konlar hali ham tiyinlarni ko‘rsatishda davom etmoqda, bu esa xaridorlarga real bo‘lmagan tejash xayolini beradi.

Soxta chegirma va aksiyalar

Ko‘pgina do‘konlar mijozlar bazasini jalb qilish uchun doimiy chegirmali savdo tizimini joriy qiladi. Axir xaridor qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha foyda. Biroq bu aksiyalarning aksariyati pul tejashning illyuziyasidir. Chegirmali mahsulotni olishdan oldin uning narxi yaqin atrofda joylashgan boshqa ishlab chiqaruvchilarning mahsulotlariga qaraganda ancha pastmi yoki yo‘qligini diqqat bilan ko‘rib chiqing.

Ko‘pincha vijdonsiz chakana sotuvchilar birinchi navbatda tovarlarning narxini oshirib, keyin esa chegirma qilishadi. Mijoz bunday mahsulotni aldanganiga shubha qilmasdan, go‘yoki katta chegirma bilan sotib oladi. Savdo sohasida, shuningdek, yaroqlilik muddati tugaydigan mahsulot narxining pasayishini nazarda tutuvchi chegirma mavjud. Bular reklama aksiyalarini olish ehtimoli yuqori bo‘lgan narsalardir, shuning uchun uni ishlatishdan oldin har doim mahsulotning amal qilish muddati tugamaganligini tekshirib ko‘ring.

Nemis olimi Fabian Stelzer sun’iy intellekt yordamida film yaratish ustida ish olib bormoqchi. Kartina to‘liq neyron tarmoqlar to‘plami tomonidan suratga olinadi: biri rasm bilan shug‘ullanadi, ikkinchisi personajlar ovozini yaratadi, uchinchisi esa maxsus effektlar uchun javobgar bo‘ladi.

Ta’kidlanganishicha film “Tuz” deb nomlangan. E’tiborlisi, filmda aniq ssenariy yo‘q. Faqat taxminiy hikoya chizig‘i va umumiy uslub mavjud. “Tuz”da biz g’alati modda bilan to‘ldirilgan notanish sayyorada o‘zlarini topadigan kosmonavtlar haqida gapiramiz. Kelajakda tomoshabinlar matnli hikoyalarni o‘zlari tuzib, ular asosida neyron tarmoqlar orqali film yaratishi mumkin bo‘ladi.

Stelzerning so‘zlariga ko‘ra, u o‘z loyihasi bilan sun’iy intellekt insondan yomonroq bo‘lmagan film yaratishi mumkinligini isbotlamoqchi.

O‘zbekistonda Rossiya kapitali ishtirokidagi korxonalar soni boshqa mamlakatlarga nisbatan ko‘proq. Bu haqda Davlat statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.

Qayd etilishicha, 2022-yil 1-sentabr holatiga ko‘ra respublikada faoliyat ko‘rsatayotgan xorijiy kapital ishtirokidagi korxona va tashkilotlar soni 14 706 tani tashkil etgan.

Faoliyat ko‘rsatayotgan xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar soni o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1 617 taga oshgan.

Xorijiy kapital ishtirokida faoliyat ko‘rsatayotgan korxonalarning davlatlar kesimida soni:

Rossiya – 2 762 ta;
Turkiya – 2 071 ta;
Xitoy – 2 044 ta;
Qozog‘iston – 1 195 ta;
Koreya – 910 ta;
AQSH – 320 ta;
Qirg‘iz R. – 291 ta;
Tojikiston – 283 ta;
Ozarbayjon – 247 ta;
Germaniya – 213 ta;
Turkmaniston – 171 ta;
boshqalar – 4 199 ta.