Bugun musiqani aniqlash uchun mo‘ljallangan mashhur «Shazam» ilovasi nomi ko‘pchilikka tanish. Biroq uning yaratuvchilari bosib o‘tgan yo‘l uzoq va mashaqqatli bo‘lgan.
Kris Barton bolaligidan ikki narsaga qiziqardi: musiqa va texnologiya. U tez-tez shunday holatga duch kelganini tan oladi — bar, klub yoki kinoteatrda yoqimli, ammo noma’lum bir kuy yangraydi va uning nomini bilishning iloji bo‘lmaydi.
1999-yilda, Kaliforniya universitetining Berkli kampusida talaba bo‘lgan paytida, Kris Barton do‘sti bilan birga kuylarni aniqlay oladigan dastur yaratishga qaror qiladi. Ammo oddiy dastur emas — shunday kompleks tizimki, u nafaqat trekni topib bersin, balki uni saqlab qo‘yish, do‘st bilan ulashish, qo‘shiq matnini ko‘rish yoki ijodkorning boshqa albomlari bilan ham tanishish imkonini bersin.
Afsuski, ovoz texnologiyalari bilan shug‘ullanuvchi olimlar bu g‘oyani zamonaviy sharoitda amalga oshirish deyarli imkonsiz deb hisoblashardi. Birinchidan, o‘sha paytdagi mobil telefonlar yetarli darajada rivojlanmagan edi. Ikkinchidan, musiqani aniqlash uchun mutlaq sukunat kerak, degan fikr ustun edi. Qolaversa, davr ham mos emasdi: 2000-yilda dotkom pufagi yorilib, ko‘plab internet startaplar bankrot bo‘ladi. Shunday vaziyatda yangi loyiha boshlash tavakkal edi. (2000-yilda investorlar ko‘plab kompaniyalar aslida foyda qilmayotganini tushuna boshlaydi. Natijada aksiyalar narxi keskin tushib ketadi, minglab internet kompaniyalar bankrot bo‘ladi, milliardlab dollar yo‘qotiladi. Shu hodisa dotkom pufagining yorilishi deb ataladi).
“Тadbirkorlik muvaffaqiyatini belgilovchi eng muhim omil — bu qat’iyatdir. Agar siz orzuingizni ro‘yobga chiqarish uchun aql chegarasidan ham o‘tib ketadigan darajada kuch sarflashga tayyor bo‘lmasangiz, muvaffaqiyat qozonish ehtimolingiz deyarli nolga teng”, — degan edi Kris Barton.
Va baribir mo‘jiza yuz berdi. O‘sha paytda Kris yana uch nafar do‘sti bilan birga ishlayotgan edi va ular birgalikda tizimni “xakerlik” yo‘li bilan chetlab o‘tib, musiqani taniy oladigan murakkab algoritm yaratishga muvaffaq bo‘lishdi. Yuzlab tadbirkorlar va venchur kompaniyalar eshigini taqillatib, nihoyat investor topishdi.
Loyiha 2002-yilda Buyuk Britaniyada to‘liq ishga tushirildi. Foydalanuvchi maxsus raqamga qo‘ng‘iroq qilib, telefonni 15–30 soniya davomida musiqa manbai yonida ushlab turishi kerak edi. Shundan so‘ng mobil telefonga ijrochi nomi va qo‘shiq nomi yozilgan SMS xabar kelardi. O‘sha paytda ilova bazasida 1 million trek mavjud edi. Agar kuy aniqlanmasa, to‘lov olinmasdi, aniqlansa foydalanuvchi hisobidan 50 pens yechib olinardi. Ma’lum ma’noda kompaniya zamonidan ilgarilab ketgan edi — u birinchi iPod va iTunes paydo bo‘lishidan oldin ishga tushirilgan.
Kris Barton 2003-yilda kompaniyani tark etib, Google’ga ishga o‘tdi. O‘sha yil yana ikki nafar asoschi ham loyihadan chiqdi. Shazam faqat 14 yil o‘tib, asosan reklama daromadlari hisobiga foyda keltira boshladi. 2015-yilda monetizatsiyaning asosiy qismi leybllar bilan hamkorlikdan kelib tushdi va 300 million dollarni tashkil etdi. Oradan ikki yil o‘tib, kompaniyani Apple 700 million dollarga sotib oldi. 2022-yilda Shazam 20 yoshga to‘ldi. Shu vaqt ichida foydalanuvchilar ilova orqali musiqalarni 70 milliard marta aniqlashgan.
