Bolaligimizdanoq biz kitob o‘qish zarurligini bilamiz. Kitoblar muqaddasdir. Biroq, talabalar ushbu iborani tez-tez aytadilar: “Agar siz Internetda savol berib, darhol javob olsangiz, nima uchun butun kitobni o‘qib chiqishingiz kerak?” Qidiruv tizimlarining asl haqiqati shundaki, kutubxonalar o‘rnini elektron kitoblar bosdi, katta kitob javonlarini esa — zamonaviy aksessuarlar.
Kitoblarda, insoniyat tajribasi, oldingi avlodlarning hayotiy tajribalari mavjud. Ko‘p asrlik maslahatlardan foydalanmaslik ahmoqlik. Doimiy savollarga javoblar: “Qanday qilib boylik orttirish kerak?”, “Atrofdagi odamlar bilan qanday qilib umumiy til topish mumkin?”, “Do‘stlaringizni qanday yo‘qotmaslik kerak?” Bularning javobi Vikipediyada yoki forumlarda emas, balki kitob sahifalarida saqlanadi.
Agar, siz kitob o‘qimasangiz, hayotingizni noldan boshlasangiz ham, million marotaba qilgan barcha xatolarni yana takrorlaysiz. Kitob o‘qishni boshlashning 5 sababi:
1. O‘qish umrni ikki yilga uzaytiradi
Kitob o‘qish umrni ikki yilga uzaytiradi. Yel Universiteti Sog‘liqni Saqlash maktabi hodimlari o‘z xulosalarini Science & Social Medicine jurnalida e’lon qilganlarida, bu haqiqat fanga ma’lum bo‘ldi. O‘qishning asosiy afzalligi — miya hujayralari orasidagi aloqani mustahkamlash, bu esa erta o‘limga olib keladigan neyrodejenerativ kasalliklar xavfini kamaytiradi.
2. Altsgeymer kasalligidan himoya qiladi
Yosh o`tishi bilan bizning miyamiz sekinlashadi. Agar ilgari hamkasbingizning ismini yoki ko‘chaning raqamini eslab qolish juda oson bo‘lgan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan bu unchalik oson ko‘rinmaydi. Ammo, ko‘plab tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, o‘qish kognitiv funksiyaning pasayishini, hatto Altsgeymer kasalligi kabi kognitiv buzilishning og‘ir shakllarini oldini oladi.
2013-yilda Chikagodagi Rush Universiteti Tibbiyot markazi olimlari o‘qish- keksa yoshdagi odamlarni aql-zakovati sustlashishining kamaytirishini aniqlashdi. Ular o‘rtacha 89 yoshda bo‘lgan 294 katta yoshdagi kishilardan yig‘ilgan ma’lumotlarni o‘rganib chiqdilar. Olti yil davomida ishtirokchilar har yili xotira va aks ettirishni o‘rgatish uchun qator sinovlardan o‘tkazildi. Shuningdek, ular hayot davomida qilgan ishlari, shu jumladan kitob o‘qish haqida batafsil ma’lumotnomani to‘ldirishdi.
Har bir ishtirokchining miya holatini tahlil qilishdan keyin olimlar hayratlanarli xulosalarga kelishdi. Ma’lum bo‘lishicha, miyadagi shikastlanish shaklidagi demansning asossiz dalillari o‘z hayotlarida “kitob bilan yurgan” odamlarning miyalarida topilgan. Olingan natijalar avvalgi tadqiqotlar natijalarini tasdiqladi, bu esa kitoblarni o‘qish, yozuv, shaxmat va boshqa o‘quv o‘yinlari Altsgeymer kasalligi rivojlanish xavfini kamaytirishini ko‘rsatdi.
3. O‘qish stressni kamaytiradi
Olimlar va shifokorlar stress barcha inson kasalliklarining 60% xavf omili deb hisoblashadi. Birinchidan, stress qon-tomir xavfini (50% ga) va boshqa yurak-qon tomir kasalliklarini (40% ga) oshiradi. Shubhasiz, kundalik hayotdagi stressli vaziyatlardan butunlay qutulish deyarli mumkin emas. Uning salbiy ta’sirini kamaytirishga harakat qilishgina qoladi va bunga qarshi strategiyalardan biri o‘qishni o‘z ichiga oladi.
Buyuk Britaniyaning Sasseks Universiteti tomonidan 2009-yilda o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, o‘qish stressni 68% gacha kamaytirishi mumkin. Bu sizning sevimli musiqangizni tinglash va sayr qilishdan ham ko‘proq narsa. Siz yurishni bekor qilmasligingiz kerak, lekin dam olish variantlari ro‘yxatiga o‘qishni qo‘shish juda yaxshi fikr.
“Yangi detektiv hikoyangizni yoki ertalabki gazetani boshlaganingizning ahamiyati yo‘q, bu shunchaki chalg‘itishdan iborat. Bu so‘z tom ma’noda ongni o‘zgartiradi va dam olishga yordam beradi” — Neyro-psixolog Devid Lyuis
4. O‘qish uyqusizlikni davolaydi
Smartfonlar, ayniqsa yotishdan oldin, bizning doimiy hamrohimizga aylandi. Biroq, sun’iy yoritish ko‘plab tahdidlar, shu jumladan uyqusizlik bilan bog‘liqligi ma’lum bo‘ldi. Avvalo, bizning gadjetlarimiz tomonidan chiqarilgan yorug‘lik miyada melatonin ishlab chiqarishni kamaytiradi — yani uyqu gormonini. Mayo Klinikasiga ko‘ra, kitob o‘qish uyquni yaxshilaydi va uyqusizlik va uyquchanlik o‘rtasidagi o‘tishni susaytiradi. IPhone o‘rniga, zerikarli kitobni o‘qing “Bu yerda ikkita omil paydo bo‘ladi: markaziy asab tizimining qo‘zg‘alishi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘r pardasiga yo‘naltirilgan ko‘k-oq porlash”, — deb tushuntiradi somnolog Oksana Nazarova, “Men sizga o`qish marosimini tavsiya qilaman (!) O‘qishni yotishdan oldingi alohida marosimga kiritishni maslahat beraman va eng muhimi: kitob qiziqarli emas, zerikarli bo‘lishi kerak. Agar siz keyin nima bo`lishiga qiziqsangiz, uxlay olasizmi?
5. Bilimdonlik
Siz baribir kitob olishingiz kerakligini keyingi sababi bu bilimdonlik. Qachon va qayerda bo‘lmasin, hamma bilimga muhtoj. O‘zingiz o‘ylab ko‘ring, umumiy kitoblarni o‘qib, siz o‘z mamlakatlaringiz va boshqa davlatlar madaniyati, tillari, qiziqarli tarixiy faktlar, kasbiy mahorat, moliyaviy savodxonlik, sog‘lom turmush tarzini olib borish va boshqa ko‘p narsalarni o‘rganishingiz mumkin.Men kuniga atigi 30 — 60 daqiqa kitob o‘qishga vaqt sarflayman. Bu sizning hayotingiz sifatini yaxshilashiga shubha yo‘q.
