Milliarder Jek Ma – uni xitoylik Mark Sukerberg deb ham atashadi – ajoyib shaxs. U noldan ko‘tarildi, qayerda bo‘lmasin muvaffaqiyatsizlikka uchradi va oxir-oqibat dunyodagi eng yirik kompaniyalardan birini yaratib, 7 milliard dollarlik boylik topdi.
- Taslim bo‘lmaslik haqida Jek Ma shunday deydi: mening hayotim muvaffaqiyat emas, balki muvaffaqiyatsizlik tarixi. O‘zining ajoyib qat’iyati tufayli boylikka erishgan va o‘zini o‘zi yaratgan. Jek Ma uzoq vaqt mahalliy universitetlardan birida oyiga 12 dollar maosh oladigan oddiy ingliz tili o‘qituvchisi bo‘lib ishlaydi. Ammo 90 yillarda Xitoyda islohotlar boshlandi va u o‘zining tarjimonlik agentligini ochadi. Keyin AQShga jo‘nadi, u yerda birinchi martta Internet mavjudligi haqida eshitdi, keyin vataniga qaytib, Yellow Pages’ning analogi bo‘lgan China Pages kompaniyasiga asos soldi. Biroq, birinchi Xitoy Internet kompaniyasi foydasiz bo‘lib chiqdi va tez orada yopildi. Jek davlat xizmatiga borishi kerak edi, u yerda to‘rt yil davomida kotib bo‘lib ishladi. Hamma narsaga qaramay, u taslim bo‘lmadi va keyinchalik 1999 yilda Alibaba kompaniyasiga asos soldi. Bugungi kunda uning boyligi 7 milliard dollarga baholanmoqda.
- Qat’iyatli bo‘ling, o‘ylab ko‘ring: Garvard uni o‘n marta rad etdi! Qabul qilinmagani emas, balki u yerga o‘n marta hujjat topshirgani ajablanarli. Uni universitetga ham, ishga ham olib ketishmagan. Faoliyatining boshida Ma uzoq vaqt davomida hech qayerda ish topa olmadi. U hatto politsiyaga ishga kirishga harakat qildi, lekin unga rad javobini berishdi: «Siz bizga to‘g‘ri kelmaysiz!». U (24 kishilik guruh ichida) KFC oshxonasida ishga qabul qilinmagan yagona inson edi. Biroq, Ma «tundan keyin albatta tong otishini» – qachondir omad unga tabassum qilishini va uning o‘zi odamlarni ishga olishini bilar edi.
- Optimist bo‘ling: «Agar ba’zan yig‘lashga o‘zingizga ruxsat bersangiz, hammasi joyida», deydi Ma. «Ammo agar muntazam ravishda tushkunlikka tushsangiz va hayotdan tez-tez shikoyat qilsangiz, u alkogolizmga o‘xshaydi – qancha ko‘p ichsangiz, uni to‘xtatish shunchalik qiyin bo‘ladi. Muvaffaqiyatga erishgan odamlar nolimaydilar. Dunyo nima deyishingga ahamiyat bermaydi, muhimi nima qilayotganingdir». Ma hazilkash, yengil va ijobiy shaxs sifatida tanilgan. U o‘z kompaniyasining o‘n yilligini shunday nishonlashga qaror qildi: parik, charm kurtka kiydi, buruniga halqa taqib, 16 000 nafar xodimlariga Elton Jonning qo‘shig‘ini kuyladi: «Can you feel the love tonight?»
- O‘zingizga namunali shaxs tanlang. Jekning eng sevimli film qahramoni Forrest Gamp, u nima bo‘lishidan qat’i nazar, kundan-kunga yuguraverdi. U o‘z iborasini tez-tez takrorlaydi: Bugun qattiq va og‘riqli, ertaga bundan ham battar bo‘ladi, lekin undan keyingi kun yaxshi bo‘ladi. Gampdan tashqari uning yana bir mafkuraviy ilhomlantiruvchisi bor – uning rafiqasi Chjan Ing. Tadbirkorning so‘zlariga ko‘ra, uni milliarderga aylantirgan. Ular Xanchjou pedagogika institutida uchrashishdi. Jang har doim erini qo‘llab-quvvatlagan va uning har bir biznes loyihasida ishtirok etgan.
- Hayotdan zavqlaning. «Pul haqida o‘ylamang; pul ishlashni o‘ylamang, – deydi Ma. – Men doimo o‘zimga eslatib turaman, ishlash uchun emas, balki hayotdan zavqlanish uchun tug‘ilganmiz. Biz boshqalarning hayotini yaxshilash uchun shu yerdamiz. Jekning o‘zi faqat bitta ishga bog‘lanib, qanday yashash mumkinligini tushunmaydi. Biznesdan tashqari, u kung-fu bilan jiddiy shug‘ullanadi va aktyor Jet Li bilan do‘stlashadi. Shuningdek, u xayriya ishlari bilan shug‘ullanadi va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qiladi.
- Saxiy bo‘ling. Alibaba’ning birinchi o‘n yetti nafar xodimi, asosan Maning shogirdlari bo‘lib, ular da’vo qilmagan bo‘lsalar ham, kompaniya aksiyalarini olishgan. Konfutsiy falsafasining izdoshi Jek, pul bilan xayrlashishdan qo‘rqmaydiganlarga daromad osonlik bilan keladi, deb hisoblaydi.
- Xatolarni tan oling «Men 2001 yilda xato qilganman», deb tan oladi tadbirkor. «Men kompaniyani asos solgan xodimlarimga ularning martaba chegarasi menejer darajasi ekanligini tushuntirdim». Vitse-prezident va yuqori lavozimli rahbarlarni ishga olish uchun tashqaridan mutaxassislarni topish kerak deb o‘yladi. Yillar o‘tib, kompaniyada bu yollangan mutaxassislarning hech biri endi ishlamayapti, lekin u shubha qilganlar vitse-prezident va undan yuqoriroq vazifalarni mukammal bajarishadi.
- Umumiy maqsad sari intiling: «Hammani bir xil fikrlashga majbur qila olmaysiz, lekin hammani bitta umumiy maqsadga ishontira olasiz», –deydi Ma. – Xodimlaringizni ham xuddi sizdek fikrlashga undamang, bu imkonsiz. Siz uchun ishlaydigan odamlarning uchdan bir qismi sizga ishonmaydi. Ularning shaxs uchun ishlashiga yo‘l qo‘ymang. Buning o‘rniga ularni bitta umumiy maqsad atrofida birlashtiring». Hamkasblaringiz siz uchun ishlashlari shart emas, ularga umumiy maqsad sari harakat qilishlariga imkon bering.
- Har kuni o‘rganing Jek Ma har kuni yangi narsalarni o‘rganish kerakligiga amin, aks holda siz behuda yashagansiz. Ma’lumoti bo‘yicha o‘qituvchi, umri davomida o‘qituvchi bo‘lib qoldi. Bir vaqtlar Xitoyning yigirmata eng yaxshi o‘qituvchilaridan biri edi. Xodimlar u haqida u xo‘jayin emas, balki haqiqiy o‘qituvchi ekanligini aytishadi. U xodimlarni sinchkovlik bilan o‘rganadi, ularning imkoniyatlarini ochishga harakat qiladi va keyin ularni yanada rivojlanishga undaydi.
- Foyda keltiring. Ma bosh direktor lavozimidan ketganidan so‘ng, u Alibaba global strategiyasida ishtirok etdi. Kelgusi uch yil ichida kompaniya moliya sektori bilan shug‘ullanadi – Alibaba allaqachon o‘zining Alipay to‘lov tizimiga ega va tez orada Xitoyda birinchi xususiy banklardan birini ochadi. Keyinchalik Ma bulutli texnologiya va big data bilan shug‘ullanmoqchi. Ma internet yordamida nafaqat vatandoshlari uchun yangi ish o‘rinlari yaratmoqchi, balki Xitoyning o‘zini yanada ochiq va shaffof mamlakatga aylantirmoqchi.
