Mamlakatda talabalar olayotgan stipendiya kundalik xarajatlarga yetmayotgani bois to‘lov miqdorini oshirish zarur. Bu taklif 30-iyul kuni Toshkent shahrida o‘tgan fiskal muloqotda bildirildi, deya xabar berdi “Daryo” muxbiri.
Fiskal tahlillar instituti hukumatga stipendiyalar miqdorini qayta ko‘rib chiqishni taklif etdi. Maʼlum qilinishicha, hozirgi stipendiya tizimida qator muammolar mavjud.
Bugun 1,6 million nafar talabaning atigi 118 ming nafari yoki 7,3 foizi stipendiya olmoqda. Bazaviy stipendiya esa minimal isteʼmol xarajatlaridan past va talabaning ijtimoiy holatini yetarli darajada hisobga olmaydi. Bu degani, stipendiya talabaning kundalik xarajatlarini qoplashga yetmayapti.
“Manzilli stipendiya qo‘llab-quvvatlovini joriy etish va stipendiya miqdorini minimal isteʼmol xarajatlari darajasigacha oshirish muhim. Shu bilan birga, turar joy ijarasi uchun subsidiyalarni saqlash, vazirliklar, idoralar va ish beruvchilarga ham to‘lanadigan stipendiyalarni kengaytirish taklif etiladi”, deydi institut masʼullari.
Bir necha yillardan beri ko‘tarilayotgan masala
O‘zbekistonda minimal isteʼmol xarajatlari miqdori 715 ming so‘mni tashkil etadi. Talabalarning bazaviy stipendiyasi esa 569 ming 870 so‘m. Yaʼni kambag‘allik chegarasi sifatida belgilangan summadan 26 foizga kam.
Joriy yil 15-aprel kuni Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligida matbuot anjumani o‘tkazilgandi. Muloqotda “Daryo” muxbiri vazirlik masʼullaridan nega haligacha stipendiyalar miqdori kamida kambag‘allik chegarasiga yetkazilmagani haqida so‘ragan. Bunga javoban, mutasaddilar 2025-yilda stipendiyalarni sezilarli oshirish masalasi ko‘tarilgani, lekin haligacha natijadan darak yo‘qligini aytgan.
“O‘tgan yili stipendiya miqdorini 32-35 foizga oshirish taklifini bergan edik. Lekin hozircha natija yo‘q. Bu yana ko‘rib chiqiladi”, deya maʼlum qilingan jurnalistlar bilan muloqotda.
Tadbirda vazirlik vakillari bundan buyon stipendiyalar miqdorini har yili kamida 10 foizga oshirib borish ko‘zda tutilayotganini taʼkidlangan. Biroq natija bunday bo‘lib chiqmadi. Prezident farmoni bilan stipendiyalar miqdori 2026-yil 1-sentyabrdan 7 foizga, kutilganidan past darajada oshiriladigan bo‘ldi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, hozir stipendiyalar asosan davlat granti asosida o‘qiyotgan talabalarga to‘lanmoqda. To‘lov shartnomada tahsil oluvchilarning 10 foizgacha qismiga stipendiya beriladi. Qolganlar stipendiyasiz o‘qishni tanlaydi.
Talabalar stipendiyasi kontraktga bog‘lanmoqda
Talabalar stipendiyasi oxirgi besh yilda bor-yo‘g‘i 10 foizga oshirilgan. Bu davrda to‘lov-shartnoma miqdori 15 foizga ko‘tarilgan. Masʼullar stipendiya bir necha yil oshirilmaganini to‘lov shartnoma miqdori ham ko‘tarilmagani bilan bog‘lab keladi. Vaholanki, yuqorida qayd etildiki, asosiy stipendiya oluvchilar davlat granti asosida o‘qiydi, yaʼni kontrakt to‘lamaydi. Bundan chiqdi stipendiyaga kontraktni bog‘lash bahsli masala.
“Stipendiya masalasi kontraktga bog‘liq. Oliy taʼlim muassasalari o‘zini-o‘zi moliyalashtirishga o‘tyapti. Universitetlarga o‘zini o‘zi tijoratlashtirishga keng imkoniyatlar yaratilyapti. Bu kelajakda kontrakt va stipendiyalar miqdorini o‘zlari belgilashlariga yo‘l ochadi”, degan matbuot anjumanida Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vaziri Qo‘ng‘irotboy Sharipov.
Iqtisodchi Otabek Bakirov stipendiyalar miqdori kontraktga bog‘lanayotganiga eʼtiroz bildirgan. Tahlilchi O‘zbekiston ijtimoiy davlat ekaniga eʼtibor qaratib, Konstitutsiyaning 46-moddasini eslagan.
“Yondashuvdagi asosiy yanglishuv shundaki, stipendiya byudjetda o‘qiyotgan yuz minglab talabalar uchun akademik to‘lov emas, aynan ijtimoiy yordam vazifasini bajaradi. Yaʼni stipendiyalar miqdorini belgilashda OTMga o‘qish uchun kontrakt to‘lovga bog‘lanishida ijtimoiy va hatto bozor ratsionalligi yo‘q”, deya fikr bildirgan Otabek Bakirov.
Agar stipendiyaga ijtimoiy yordam puli sifatida qaralsa, uning miqdori kamida 26 foizga oshirilishi zarur bo‘ladi. Shundagina stipendiyalar minimal isteʼmol xarajatlaridan kam bo‘lmasligi taʼminlanadi.
Maʼlumot uchun, oxirgi marta stipendiyalar to‘rt yillik “tanaffus”dan keyin 2025-yil 1-avgustdan 10 foizga oshirilgan.
